Математикийн түүхэн аялал #1
СЭТГЭЛГЭЭНИЙ ҮҮСЭЛ (МЭӨ – V зуун)
Таны хүүхдийн өнөөдөр сурч буй “Гурвалжин”, “Тойрог”, “Тэг (0)” гэдэг ойлголтын цаана хүн төрөлхтний хэдэн мянган жилийн эрэл хайгуул нуугдаж байдаг.
Эртний суутнууд бидэнд юу үлдээсэн бэ? Түүхийн жинхэнэ баримтуудаар аялцгаая
⸻
Пифагор ы(МЭӨ 570–495) – “Бүх зүйл бол ТОО”
Бид түүнийг ихэвчлэн a^2 + b^2 = c^2 гэсэн алдарт теоремоор нь мэднэ.
Гэвч Пифагор математикийг хөгжимтэй холбосон анхны хүн байв.
Сонирхолтой түүх:
Тэрээр дарханы газар алхны дууг сонсож явахдаа, утасны урт ба дуугаралтын хооронд яг таг математик харьцаа (октав, квинт) байдгийг олж нээсэн. Энэ нь өнөөгийн хөгжмийн онолын үндэс болсон юм.
Гайхмаар баримт:
Түүний шавь нар тоог ариун зүйл гэж шүтдэг байсан тул
бутархай (irrational) тоо байдгийг олж мэдээд маш их цочирдож, бүр нууцалж байсан гэдэг.Евклид (МЭӨ 300 орчим) – Геометрийн “Библи”
Таны хүүхдийн сурах бичиг дээрх “Цэг”, “Шулуун”, “Өнцөг” гэдэг ойлголтуудыг Евклид “Эхлэл (The Elements)” номондоо анх системчилсэн.
Түүхэн баримт:
• “Эхлэл” ном
• 2000 гаруй жилийн турш дэлхийн үндсэн сурах бичиг байжээ
• Библийн дараа хамгийн олон хувь хэвлэгдсэн ном-д тооцогддог
Өөрөөр хэлбэл, бид өнөөдөр ч Евклидийн логикоор сэтгэж байна.Архимед (МЭӨ 287–212) – Инженерчлэлийн эцэг
Архимед бол зөвхөн математикч биш, жинхэнэ инженер, зохион бүтээгч байв.
- π (Пи) тоо:
Тойргийн уртыг диаметрт нь хуваахад тогтмол тоо гардаг (3.14…) гэдгийг
анх нарийвчлан тооцоолсон хүн.
- Хөшүүргийн хууль:
“Надад тулах цэг өг, би дэлхийг эргүүлье.”
Дайны түүх:
Тэрээр Сиракуз хотыг хамгаалахын тулд
• аварга сарвуутай машин
• толин тусгалаар дайсны усан онгоц шатаах төхөөрөмж бүтээж байсан тухай түүх бий.Энэтхэгийн математикчид ба “0”Д (V зуун) – Хоосноос үүссэн хувьсгал
Ром тоонд (I, V, X…)
“0” огт байдаггүй.
Тиймээс тэд их тоо, нарийн тооцоолол хийхэд маш хязгаарлагдмал байв.
Хувьсгал:
Эртний Энэтхэгийн суутнууд болох Арябхата, Брахмагупта нар “Шунья” (хоосон) гэдэг ойлголтыг:
• тэмдэг (0) болгож
• тооцоололд ашиглах дүрэм зохиосноор аравтын тооллын систем бий болсон.
Энэ бол математикийн түүхэн дэх хамгийн том үсрэлтүүдийн нэг юм.
⸻
“Хэрвээ Энэтхэгчүүд 0-ийг нээгээгүй байсан бол бид өнөөдөр компьютер, утас хэрэглэж чадахгүй. Учир нь компьютер зөвхөн 1 ба 0-оор л ажилладаг. Тэгэхээр 0 бол хоосон зүйл биш — хамгийн хүчтэй тоо юм.”
Математик бол нэг хүний биш, хүн төрөлхтний хамтын оюуны бүтээл.
Дараагийн дугаарт:
Дундад зуун & Алгебрын үүсэл
