Математик мэддэг хүн 2030 онд хаана ажиллах вэ?

"Математик сураад яах юм бэ? Дэлгүүрт тооцоо хийхэд л хангалттай биз дээ."

Энэ асуултыг олон хүүхэд асуудаг. Заримдаа эцэг эх нь ч дотроо ижил зүйл боддог.

Хариулт нь сүүлийн арван жилд эрс өөрчлөгдсөн. Гэхдээ ихэнх хүн тэр өөрчлөлтийг анзаараагүй хэвээр байна.

78 сая шинэ ажлын байр

2025 оны нэгдүгээр сард Дэлхийн эдийн засгийн форум "Future of Jobs Report" судалгаагаа нийтэлсэн. Тэд 55 улсын 1,000 гаруй ажил олгогчоос судалгаа авсан — 14 сая ажилтныг төлөөлсөн байгууллагууд.

Дүгнэлт нь: 2030 он гэхэд дэлхийд 170 сая шинэ ажлын байр үүсч, 92 сая нь алга болно. Цэвэр өсөлт — 78 сая.

Гэхдээ хамгийн сонирхолтой нь тоо биш. Аль ажил өсөж, аль нь алга болох вэ гэдэг нь.

Хамгийн хурдан өсөх гурав:

1. Их өгөгдлийн мэргэжилтэн (big data specialist)

2. Санхүүгийн технологийн инженер (fintech engineer)

3. Хиймэл оюун ухаан, машин сургалтын мэргэжилтэн

Хамгийн хурдан буурах:

- Кассчин, тасалбар зарагч

- Захиргааны туслах, нарийн бичиг

- Нягтлан бодогч, аудитор

Энэ хоёр жагсаалтыг зэрэгцүүлэн хараарай. Дээд талынх нь бүгд математик суурьтай. Доод талынх нь бүгд давтагдах үйлдэл — яг компьютер сайн хийдэг ажил.

## Хамгийн эрэлттэй ур чадвар нь юу вэ

Судалгаанд ажил олгогчдоос "хамгийн чухал ур чадвар юу вэ" гэж асуусан.

Нэгдүгээрт — шинжлэн бодох чадвар (analytical thinking).

Хоёрдугаарт — хиймэл оюун ухаан, их өгөгдлийн мэдлэг.

Анхаарна уу: нэгдүгээрт байгаа нь программчлал ч биш, тодорхой программ хангамж ч биш. Бодох чадвар.

Мөн ажил олгогчид ажилчдын ур чадварын 39 хувь нь 2030 он гэхэд өөрчлөгдөнө гэж үзжээ. Өөрөөр хэлбэл — өнөөдөр сурсан тодорхой программ, техникийг таван жилийн дараа дахин сурах хэрэгтэй болно.

Тэгвэл юу үлдэх вэ?

Асуудлыг задлан ойлгох, дараалал зохиох, дүгнэлт хийх чадвар. Тэр нь хуучирдаггүй. Яг тэрийг л математикийн бодлого бодох явцад суулгадаг.

Багш нар алга болж байгаа нь юуг хэлж байна вэ

Энд нэг зөрчилтэй баримт бий.

Дэлхий даяар математик, байгалийн ухааны багш дутагдалтай байна. АНУ-д энэ асуудлыг олон арван жил судалж ирсэн.

Шалтгаан нь энгийн. Brookings Institution-ий судалгаанд дурдсанаар, техникийн ур чадвартай багш нар өөр салбарт илүү өндөр орлоготой байх боломжтой тул математик, шинжлэх ухааны багшийн ажилд нэр дэвшигч цөөрдөг.

Тоогоор нь харвал: АНУ-д STEM чиглэлээр төгссөн хүн салбартаа ажиллавал жилд дунджаар 101,100 доллар, харин багш болбол ойролцоогоор 60,000 доллар олдог.

Энэ бол багшийн мэргэжлийг доромжилсон тоо биш. Математикийн мэдлэг зах зээл дээр ямар үнэтэй болсныг харуулсан тоо юм.

Өөрөөр хэлбэл: таны хүүхэд математик сайн сурвал, түүнд олон хаалга нээгдэнэ. Тэр дундаас багш болохыг сонговол — сонголт нь болно. Гэхдээ сонголт байх нь чухал.

Тодорхой ямар ажлууд вэ?

Математик суурьтай, өнөөдөр эрэлттэй мэргэжлүүд:

Өгөгдлийн шинжээч — компаниуд асар их өгөгдөл цуглуулдаг болсон. Түүнээс утга гаргах хүн хэрэгтэй. Статистик, магадлал зайлшгүй.

Хиймэл оюун ухааны инженер — машин сургалтын үндэс нь шугаман алгебр, магадлал, оновчлол. Математикгүйгээр энэ салбарт ажиллах боломжгүй.

Актуарч — даатгал, тэтгэврийн эрсдэлийг тооцдог. Дэлхийд хамгийн тогтвортой, өндөр цалинтай мэргэжлүүдийн нэг.

Кибер аюулгүй байдал — криптограф нь цэвэр тооны онол. Анхны тоо, модуль арифметик — олимпиадад үздэг зүйлс.

Санхүүгийн загварчлал — банк, хөрөнгө оруулалтын салбарт математик загвар зохиодог хүмүүс хамгийн өндөр цалинтай ажилладаг.

Эдгээрийн нийтлэг зүйл: бүгд шинэ асуудал бодох чадвар шаарддаг. Заавар дагах ажил биш.

Монголын хувьд

Дээрх тоонууд гадаадынх. Гэхдээ Монголд ч ижил чиг хандлага явж байна — банк, уул уурхай, харилцаа холбооны салбарт өгөгдөл шинжлэх, загварчлах чадвартай хүн хайж байна.

Мөн нэг зүйл бий. Математик бол хилгүй мэргэжил. Сайн бэлтгэгдсэн хүүхэд гадаадын их сургуульд тэтгэлэгтэй сурах, олон улсын компанид ажиллах боломж нээлттэй. Хэлний бэлтгэлээс ялгаатай нь — математикийн чадвар бүх улсад ижилхэн ойлгогддог.

Тэгвэл яг одоо юу хийх вэ?

2030 он гэхэд арван нэгэн настай хүүхэд арван зургаан настай болно. Их сургуулийн мэргэжлээ сонгох цаг.

Тэр үед "математикаа сурчихсан байсан бол" гэж харамсах эсэх нь өнөөдрийн шийдвэрээс хамаарна.

Гэхдээ энэ бол хүүхдийг айлгах шалтгаан биш. Математикийн жинхэнэ үнэ цэн нь ажлын байранд ч биш — бодох чадварт байдаг. Хүүхэд бодлого бодож сурахдаа зөвхөн тоо биш, шинэ асуудалтай тулгарахдаа айхгүй байхыг сурдаг.

Тэр чадвар нь 2030 онд ч, 2050 онд ч хэрэгтэй хэвээр байх болно.

---

Манай сургалт хүүхдийг олимпиадад бэлтгэдэг. Гэхдээ жинхэнэ зорилго нь медаль биш — асуудал шийдэх сэтгэлгээ. Тэр нь хүүхэд тань ямар ч мэргэжил сонгосон хамаагүй хэрэг болно.

[Хөтөлбөрийн мэдээлэл харах →](https://gmath.mn/courses)

---

### Ашигласан эх сурвалж

1. World Economic Forum (2025). Future of Jobs Report 2025. Geneva.

2. West, M. R. (2013). Do Math and Science Teachers Earn More Outside of Education? Brookings Institution / Education Next.

3. National Science Teaching Association (2024). Teacher Pay — Official Position.