1 жил, 10 сар, 100 хичээл: Олимпиадын аварга хэрхэн төрдөг вэ?
Математикийн олимпиадын амжилт нь нэг шөнийн гайхамшиг биш юм. Энэ бол системтэй, тогтмол, удаан хугацааны хичээл зүтгэлийн бодит үр дүн. Энэхүү нийтлэлээр бид яагаад бүтэн жилийн хөтөлбөр сурагчдыг олимпиадын тавцанд амжилттай гаргадаг болохыг бодит судалгаа, баримтад тулгуурлан хүргэж байна.
Эцэг эх бүрийн доторх асуулт: "Миний хүүхэд чадах болов уу?"
Олон эцэг эх "Манай хүүхэд гоц авьяастай юу, үгүй юу?" гэж эргэлздэг. Гэвч олимпиадын амжилтын тухай хамгийн том үнэн бол: Олимпиадын чадвар нь төрөлхийн авьяас бус, харин тогтмол дадлагаар хурцлагддаг ур чадвар юм.
Монголын Математикийн Олимпиадын Хорооны дарга Б.Батбаясгалан нэгэн ярилцлагадаа: "Тоо бол хэцүү хичээл биш. Харин олон улсын болон улсын олимпиадад амжилт гаргана гэдэг бол өөр — өндөр түвшний асуудал" гэж онцолсон байдаг. Тэрбээр өөрөө нэгдүгээр ангиасаа эхлэн математикаар дагнан хичээллэж, олон улсын олимпиадад оролцох хүртлээ 11 жил тасралтгүй бэлтгэгдсэнээ дурджээ.
Шинжлэх ухаан юу хэлдэг вэ? "10,000 цагийн" дүрэм
Боловсрол судлалын салбарт хамгийн их хүлээн зөвшөөрөгдсөн ойлголт бол Deliberate practice буюу "Зорилготой дадлага" юм. Энэхүү онолын дагуу аливаа салбарт мастер түвшинд хүрэхийн тулд:
Дор хаяж 10 жил, эсвэл ойролцоогоор 10,000 цагийн тууштай дадлага шаардлагатай.
Гэхдээ зүгээр л цаг нөхөх нь хангалтгүй. Өөрийн сул байгаа хэсэгтээ анхаарч, багшийн шууд хариу мэдээлэл (feedback)-тэйгээр давтан дасгалжих нь хамгийн чухал.
Шатарчдын дунд хийсэн судлаач Саймоны (Simon) сонгодог судалгаагаар, цаг их зарцуулсан хүн бүр автоматаар мастер болдоггүй бөгөөд "тэр хугацааг хэрхэн ашигласан бэ" гэдэг нь амжилтын ялгааг гаргадгийг баталсан байдаг. Энэ нь математикт ч яг ижил үйлчилнэ. Хүүхэд зүгээр л олон бодлого бодоод зогсохгүй, зөв чиглүүлэгчтэйгээр, шат дараатай бэлтгэл хийх ёстой.
"Тогтмол байдал" бүхнээс чухал
Олимпиадын бэлтгэлийн талаарх олон улсын зөвлөмжүүд нэг зүйл дээр санал нийлдэг:
"Долоо хоногт нэг удаа 5 цаг суугаад өнгөрөхөөс илүүтэй, өдөр бүр нэг бодлого тууштай бодох нь хавьгүй өндөр үр дүнтэй."
Учир нь олимпиадын математик бол байнга тордохгүй л бол амархан зэвэрдэг ур чадвар юм. Тогтмол давталт нь өрсөлдөөний бодлогод шаардагдах "математик зөн совин"-г бий болгож өгдөг.
Яагаад 1 жил = 10 сар = 100 хичээл гэж?
Богино хугацааны эрчимжүүлсэн курс нь хүүхдэд сонирхол төрүүлж болох ч, олимпиадын жинхэнэ амжилт нь үргэлжилсэн, нягт уялдаатай хөтөлбөрөөс л төрдөг. Бүтэн жилийн хөтөлбөр дараах 3 давуу талтай:
Шат дараалсан гүнзгийрэл: Алгебр, комбинаторик, геометр, тооны онол гэсэн 4 үндсэн чиглэлийг хэдхэн долоо хоногт эзэмших боломжгүй. Жилийн хөтөлбөр сэдэв бүрийг бат бөх суурьтайгаар заах боломжийг олгоно.
Дадал зуршил тогтох хугацаа: 10 сарын турш тогтмол хичээллэх нь сурагчид мэдлэгээс гадна сэтгэлгээний дадал олгодог. Олимпиадын бодлогын өмнө "Би хариуг нь шууд мэдэхгүй байна" гэдэгтэй эвлэрч, тэвчээртэйгээр асуудлыг задалж бодох чадвар суудаг.
Нарийн боловсруулсан 100 хичээл: Энэ бол санамсаргүй бодлогын цуглуулга биш. Хичээл бүр өмнөхөө түшиглэж, дараагийнхаа суурийг тавьдаг зорилготой аялал юм.
Дотоодоос Олон улс руу: Амжилтын шат
Бүтэн жилийн системтэй бэлтгэл нь сурагчийг дараах замаар хөтөлдөг:
1-р шат: Дотоодын олимпиад. ММО нь олон ангиллаар явагддаг бөгөөд сурагч өөрийн түвшнээс эхлэн дүүрэг → хот → улсын олимпиад руу дэвшдэг.
2-р шат: Улсын шигшээ. Улсын олимпиадад өндөр амжилт гаргасан сурагчид олон улсын баг бүрдүүлэх сонгон шалгаруулалтад орох эрх авдаг.
3-р шат: Олон улсын тавцан. Сүүлийн жилүүдэд Монголын сурагчид олон улсад бахдам амжилт гаргасаар байна. Зөвхөн 2024-2025 оны хичээлийн жилд манай сурагчид олон улсын 7 төрлийн олимпиадаас нийт 23 медаль хүртсэн нь энэхүү системтэй бэлтгэлийн тод жишээ юм. (Жишээ нь: 2024 оны IMO-оос 1 алт, 2 мөнгө, 3 хүрэл хүртэж дэлхийд 16-р байранд жагссан)
Олимпиадын амжилт ямар үүд хаалгыг нээдэг вэ?
Олимпиадын медаль бол зүгээр нэг цаас биш, асар том боломжуудын түлхүүр юм.
ММОХ-ны даргын дурдсанаар, олон улсын олимпиадаас медаль хүртсэн Монголын 4 хүүхэд гадаадын нэр хүндтэй их сургуульд 99-100 хувийн тэтгэлэгтэйгээр суралцаж байжээ. Нэг хүүхдэд дунджаар 300,000 орчим ам.долларын тэтгэлэг олдсон гэж тооцвол, 4 хүүхэд нийт 1.2 сая ам.долларын хөрөнгө оруулалтыг мэдлэгээрээ татаж чадсан байна. Энэ бол элсэлтийн өрсөлдөөнд бусдаас ялгарах хамгийн хүчтэй давуу тал юм.
Мөн 1 жилийн хөтөлбөрт хамрагдаж буй сурагчдыг олон улсад зохиогддог нээлттэй олимпиадуудад тогтмол хамруулах бөгөөд дотоод болон олон улсын олимпиадын олон зуун амжилттайгаар 1 жилийн хугацааг өнгөрүүлнэ гэдэгт итгэлтэй байна.
Дүгнэлт: Аялал өнөөдрөөс эхэлнэ
Олимпиадын аварга нэг өдрийн дотор төрдөггүй. Энэ амжилт нь:
Удаан хугацааны тогтмол хичээл
Зорилготой, чиглүүлэгчтэй дадлага
Шат дараатай гүнзгийрэл
Тэвчээр, тууштай байдлын үр дүнд л бий болдог.
Бүтэн жилийн хөтөлбөр буюу 10 сар, 100 нарийн боловсруулсан хичээл нь яг энэ замыг таны хүүхдэд тавьж өгнө. Дотоодын олимпиадаас эхлээд олон улсын тавцан, цаашлаад гадаадын шилдэг их сургуулийн үүд хүртэлх аяллыг бид системтэйгээр дэмжин чиглүүлэх болно.
Таны хүүхдийн олимпиадын аялал одооноос эхэлж болно!
Эх сурвалж:
Монголын Математикийн Олимпиадын Хороо — mmo.mn
Б.Батбаясгалангийн ярилцлага — Өнөөдөр сонин (unuudur.mn)
IMO-65 (2024) дүн — ikon.mn
Ерөнхийлөгчийн нэрэмжит шагнал, 2024-2025 олимпиадын амжилт — president.mn, shuud.mn
Deliberate practice framework — Ericsson et al.; NCBI судалгаа
