Хүн төрөлхтний хамгийн аугаа “хоосон” нээлт
Та Ром тоонд I, V, X, L, C, D, M гэсэн тэмдэгтүүд байдаг ч 0 байхгүйг анзаарч байсан уу?
Ромчууд:
Колизей барьж, ус дамжуулах систем байгуулж, инженерийн гайхамшгууд бүтээсэн
Гэвч тэд нэг л ойлголтын өмнө гацсан байв:
“Байхгүй зүйлийг яаж тоолох юм бэ?” Иймээс Ром тоо: байрлалын утгагүй урт нарийн тооцоололд тохиромжгүй байжээ.
Энэтхэг — “хоосон”-г зориглосон соёл
Энэ сэтгэлгээний жинхэнэ хувьсгалыг Энэтхэгийн математикчид хийсэн юм.
Брахмагупта
“Хоосон”-г тоо болгосон суут ухаантан
МЭ 628 онд Брахмагупта: 0-ийг зүгээр нэг ор дүүргэгч тэмдэг биш бие даасан ТОО гэж анх тодорхойлсон. Тэрээр Брахмаспутасиддханта бүтээлдээ: тэгийг “Шуня” (शून्य — хоосон) гэж нэрлэж нэмэх, хасах, үржүүлэх дүрмийг тодорхойлсон
Энэ нь орчин үеийн математикийн суурь чулуу болсон юм.Тэгээс гадна Брахмагупта юу нээсэн бэ?
СӨРӨГ ТОО (Negative Numbers)
Брахмагупта:
эерэг тоо → Хөрөнгө
сөрөг тоо → Өр
тэг → Хоосон гэж тайлбарласан.
Жишээ:
“Өрөөс өрийг хасвал өр үлдэнэ”
-5 - 5 = -10
Энэ бол сөрөг тоог амьдралтай холбон тайлбарласан анхны систем байв.
Тэгд хуваах алдаа
Тэрээр: N / 0 = 0 гэж буруу дүгнэсэн.
Энэ ойлголтыг хожим:
Бхаскара II, Исаак Ньютон нар засаж, “0-д хуваах нь тодорхойгүй / хязгааргүй” гэж үзсэн түүхтэй.
Суут ухаантан ч алдаж болдгийн гоё жишээ.Тэгтэй холбоотой сонирхолтой баримтууд
“Чөтгөрийн тоо”
Дундад зууны Европт: 0-ийг хоосон чанар хоосныг бурханы эсрэг гэж үзэх хандлага байсан
Иймээс 0-ийг санхүү, бичиг хэрэгт хэрэглэхийг сэжигтэй, аюултай гэж үздэг байжээ.
Үгийн аялал
- Энэтхэг: Shunya (хоосон)
- Араб: Sifr
- Европ: Zephirum → Zero
“Цифр (Cipher)” гэдэг үг ч эндээс гаралтай.
Майячуудын тэг
Америк тивийн Майя соёл:
МЭӨ үед 0 хэрэглэж байсан дун хэлбэртэй тэмдэг ашигладаг байв Гэвч тэдний мэдлэг: далайг гатлаагүй
→ дэлхийн математикийг өөрчилж чадаагүй.Яагаад “0” жинхэнэ хувьсгал байсан бэ?
0 байснаар: орон ангийн систем (Place Value) бий болсон тоо хязгааргүй өсөх боломж нээгдсэн. Хэрвээ 0 байгаагүй бол:
- Компьютерийн 0 ба 1 байхгүй
- Алгебр, анализ үгүй
- Инженерчлэл, сансар судлал үгүй
ДҮГНЭЛТ
Тэг бол хоосон биш.
Тэг бол бүх боломжийн эхлэл.
Хүн төрөлхтөн “юу ч үгүй”-г ойлгож чадсан мөчөөс шинжлэх ухаан жинхэнэ утгаараа эхэлсэн юм.
Эх сурвалж:
• The Nothing That Is: A Natural History of Zero
• Brahmagupta — Brahmasphutasiddhanta
• Georges Ifrah — The Universal History of Numbers
