Логик сэтгэлгээ" гэж яг юу вэ?
Математикийн ард нуугдсан жинхэнэ ур чадвар
Бид хүүхдээ "логиктой бод" гэж их хэлдэг. Гэвч логик гэдэг нь яг юуг хэлдэг юм бол?
Хүүхэд тань "Яагаад? Яаж?" гэж байнга асуудаг бол энэ нь зүгээр нэг сониуч зан биш шүү. Тэр яг тэр мөчид логик сэтгэлгээгээ хөгжүүлж байгаа хэрэг юм.
Логик сэтгэлгээ гэдгийг нэг үгээр хэлбэл "А цэгээс Б цэг рүү яаж зөв хүрэх вэ?" гэдгийг алхам алхмаар, шалтгаан-үр дагаврын дагуу боддог чадвар. Энэ нь зөвхөн математикт ч биш, амьдралын бүх шийдвэрт хэрэг болдог хамгийн суурь чадвар юм.
Жишээгээр тайлбарлая:
Энгийн нэг бодлого авч үзье. "Сагсанд 15 алим байв. Эхлээд 3-ыг нь, дараа нь үлдсэний хагасыг авлаа. Хэдэн алим үлдсэн бэ?"
ХҮҮХЭД ЭНЭ ҮЕД ЯГ ЮУ ХИЙДЭГ ВЭ?
Эхлээд 15-аас 3-ыг хасна (12 үлдэнэ).
Дараа нь "үлдсэний хагас" гэдгийг ойлгоод 12-ыг хоёр хуваана.
Эцэст нь хариугаа шалгана.
Энэхүү богинохон бодолт дотор хүүхэд дараалал тогтоох, нөхцөл ойлгох, шат дараатай бодох гэсэн гурван өөр сэтгэхүйн үйлдэл давхар хийж байна. Анзаарагдаж байна уу? Хариу нь "6" гарах нь чухал биш. Хамгийн чухал нь хүүхэд тэр хариунд хэрхэн хүрсэн "зам" юм. Яг энэ "зам гаргах" чадварыг л бид логик сэтгэлгээ гээд байгаа хэрэг.
Математик яагаад логикийн хамгийн сайн дасгал вэ?
Швейцарын нэрт сэтгэл судлаач Жан Пиаже хүүхдийн сэтгэхүйн хөгжлийг олон жил судалж, хүүхэд тодорхой насанд "хийсвэр", "логик" сэтгэхүйд шилждэг болохыг тогтоожээ. Математик бол яг энэ шилжилтийг хамгийн сайн дэмждэг хичээл юм. Учир нь математикт хариу нь үргэлж шалтгаантай бөгөөд нотлогддог.
"Хүүхэд бэлэн мэдлэгийг хүлээж авдаггүй, харин өөрөө идэвхтэй бүтээж сурдаг."
— Jean Piaget, The Psychology of the Child, 1969
Өөрөөр хэлбэл, хүүхэд "хариу нь 6" гэж цээжилснээр биш, "яагаад 6 гарч байгааг" өөрөө олж харснаар л жинхэнэ утгаар нь сурдаг. Олимпиадын математик яг л үүн дээр суурилдаг — нэг бодлогыг олон өөр аргаар бодуулж, хүүхдийг "цээжлэх" биш "сэтгэх" рүү хөтөлдөг.
Логик сэтгэлгээний 4 бүрэлдэхүүн хэсэг:
Орчин үеийн боловсролын судалгаанд логик буюу шүүмжлэлт сэтгэлгээг хэд хэдэн чадварын нийлбэр гэж үздэг. Хүүхэд математик бодох бүрдээ дараах чадваруудыг дасгалжуулж байдаг:
Задлах: Том асуудлыг жижиг хэсгүүдэд хуваах
Хэв таних: Давтагдах зүй тогтлыг олох
Дүгнэх: Баримтаас зөв дүгнэлтэд хүрэх
Нотлох: "Яагаад зөв бэ" гэдгийг батлах
"Шүүмжлэлт сэтгэлгээ бол мэдээллийг задлан шинжилж, үнэлж, дүгнэлт гаргах чадвар юм."
— Facione, Critical Thinking: A Statement of Expert Consensus, 1990
Эдгээр чадвар нэг л өдөр гэнэт бий болдоггүй. Хүүхэд олон бодлого бодож, алдаж, дахин оролдсоны үр дүнд аажмаар төлөвшиж тогтдог. Тийм ч учраас системтэй, тасралтгүй бэлтгэл хамгийн чухал.
Энэ чадвар математикаас цааш үргэлжилнэ...
Хамгийн сайхан нь — логик сэтгэлгээ зөвхөн математикийн шалгалтын хуудсан дээр үлддэггүй. Алим тоолж сурсан хүүхэд том болоод төсвөө төлөвлөх, асуудал шийдвэрлэх, амьдралдаа ухаалаг шийдвэр гаргахдаа яг л тэр "зам гаргах" чадвараа ашигладаг.
Олимпиадын бэлтгэл гэдэг нь эцэстээ зөвхөн медаль авах тухай асуудал биш юм. Энэ бол хүүхдэд насан туршид нь дагалдах сэтгэхүйн суурийг бат бөх тавьж өгөх тухай ойлголт. Харин медаль бол тэрхүү сайн сэтгэлгээний байгалийн үр дүн.
Б.Ганбат багшийн сургалтын гол зорилго:
Хүүхдийн математик, логик сэтгэлгээг гүнзгий хөгжүүлж, олимпиадын амжилтад хүргэх системтэй, шат дараатай хөтөлбөр.
Ашигласан эх сурвалж:
Piaget, J. (1969). The Psychology of the Child. Basic Books.
Facione, P. (1990). Critical Thinking: A Statement of Expert Consensus. APA.
Polya, G. (1945). How to Solve It: A New Aspect of Mathematical Method. Princeton University Press.
Vygotsky, L. (1978). Mind in Society. Harvard University Press.
